ولايت فقيه

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

بررسى اقتضاى مبانى نظريه ولايت فقيه در باب اختيارات ولىّ فقيه

معرفت  سال بيست و دوم ـ شماره 184 ـ فروردين 1392، 29ـ43

مهدى قربانى*

چكيده

در طول تاريخ، ايده هاى مختلفى براى اداره جوامع انسانى مطرح شده است. يكى از اين ايده ها، نظريه ولايت فقيه مى باشد كه به دلايلى، شبهاتى درباره آن مطرح گرديده است. يكى از مهم ترين اين شبهات، مسئله «اختيارات ولىّ فقيه و فقدان محدوده مشخص براى آن» مى باشد. به دليل جايگاه ممتاز مبانى هر نظريه در تحليل پيامدهاى آن، اين نوشتار با استفاده از روش توصيفى ـ تحليلى به بررسى اقتضاى مبانى نظريه ولايت فقيه در باب اختيارات ولىّ فقيه پرداخته است. بدين منظور، اقتضايى كه مبانى هستى شناختى، انسان شناختى، معرفت شاختى و غايت شناختى نظريه ولايت فقيه درباره اختيارات ولىّ فقيه دارد، مورد كنكاش قرار گرفته و محدوديت ها و چارچوب هاى حاصل از اين ناحيه ارائه گرديده است. قوانين الهى، مصلحت جامعه اسلامى، عدالت و نظارت مردمى از جمله اين محدوديت ها و چارچوب ها مى باشد.

كليدواژه ها: مبانى، ولايت فقيه، هستى شناسى، انسان شناسى، معرفت شناسى، غايت شناسى.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
184
شماره صفحه: 
29

نقش ولايت فقيه در صيانت از فرهنگ اسلامى ـ ايرانى در جنبش تنباكو

رضا رمضان‏ نرگسى*

چكيده

در اين مقاله، نهضت تنباكو از زاويه فرهنگى نگريسته شده و نقش ولايت فقيه در آن بررسى شده است. هدف از اين تحقيق اولاً، بررسى مقدار تأثير عوامل فرهنگى در بروز هيجان و شورش يكپارچه مردمى و ثانيا، نقش ولايت فقيه (حكم حكومتى مرجعيت شيعه) در صيانت از نابودى فرهنگ ايرانى ـ اسلامى مى‏باشد.

     در اين تحقيق از اسناد، مدارك و شواهد تاريخى و به روش كتابخانه‏اى، اطلاعات موردنظر جمع‏آورى گرديده و سپس با استفاده از قوانين و اصول حاكم بر جوامع به استنتاج و قضاوت پرداخته شده است.

     مهم‏ترين يافته اين پژوهش اين است كه هجمه گسترده‏اى توسط انگليس در قالب كمپانى رژى بر عليه فرهنگ اين كشور آغاز شد؛ در مقابله اين هجمه فرهنگى، تمامى نخبگان دينى قيام كردند. اما نتيجه مطلوب حاصل نشد، تا اينكه با استمداد از ولىّ‏فقيه و مرجع تقليد شيعيان جهان و اطاعت يكپارچه از او توانستند بر اين هجمه فرهنگى غلبه كنند.

كليدواژه‏ها: جنبش تنباكو، گروه مرجع، فرهنگ غرب، فرهنگ ايرانى ـ اسلامى، ولايت فقيه.

سال انتشار: 
19
شماره مجله: 
157
شماره صفحه: 
27

مرجعيت دينى و فعاليت هاى سياسى آية اللّه آخوند خراسانى

 

 

مرجعيت دينى و فعاليت هاى سياسى
آية اللّه آخوند خراسانى

على نقى ذبيح زاده

از ولادت تا مرجعيت

محمدكاظم فرزند ملاحسين در سال 1255 هـ .ق در مشهد مقدس به دنيا آمد. در حركت به سوى نجف اشرف، وارد شهر سبزوار گرديد و از محضر استاد فرزانه، زاهد زمانه، مرحوم حاج ملّاهادى سبزوارى، فيلسوف نامى، كسب فيض نمود. سپس در مسير حركت وارد تهران شد و مدتى در مدرسه «صدر» رحل اقامت افكند و در محضر ملاحسين خوئى تلمذ كرد.

سال انتشار: 
11
شماره مجله: 
55
شماره صفحه: 
77

تجلّى عملى ولايت فقيه در ادوار پيشين

 

 

 

 

 

 

 

تجلّى عملى ولايت فقيه در ادوار پيشين

سيدمحمد شفيعى

مقدّمه

پيش از پرداختن به اصل بحث، نكاتى در ذيل به صورت اشاره به نظر مى رسد:

سال انتشار: 
11
شماره مجله: 
55
شماره صفحه: 
19

ولايت مطلقه از ديدگاه ابن عربى و ميرحيدر آملى

ولايت مطلقه از ديدگاه ابن عربى و ميرحيدر آملى

على واعظى

چكيده

«ولايت» مقامى است كه از سوى خداوند متعال به افراد خاصى از بندگان صالح اعطا مى شود. به موجب اين مقام، او واسطه نزول الطاف الهى به مردم مى گردد و وصول همه خيرات به واسطه وجود ولى صورت مى گيرد.

اين مقام شايسته افراد محدودى از بندگان صالح خداوند مى باشد كه هر چند در بين آن ها به صورت تشكيك ديده مى شود، ولى در بين برخى از افراد از شدت بيش ترى برخوردار است كه اين افراد به عقيده اهل تشيع به «امام» و قطب عالم شناخته مى شوند. ولايت به اين معنا به دو نوع كلى تقسيم مى شود: ولايت مطلقه و مقيّده. ولايت مطلقه اصل در ولايت است; يعنى تمام كسانى كه داراى ولايت مقيّد، مى باشند، وابسته به ولايت مطلقه بوده و نورشان را از آن مى گيرند; همانند نبوت مطلقه و مقيّده.

اهل تصوّف در اعتقاد به اين معنا از «ولايت»، با اهل تشيع اشتراك دارند. هم چنين در تعيين افراد صاحب ولايت مطلقه و مقيده نيز معمولاً عرفا و صوفيان همانند شيعيان مى انديشند.

ولى در اين ميان، محى الدين بن عربى، كه از بزرگان عرفان و صاحب كتاب نصوص الحكم و فتوحات مكيّه مى باشد، از شيعيان فاصله گرفته است. او صاحب ولايت مطلقه را حضرت عيسى(عليه السلام) و ولايت مقيّده را شخص خودش مى داند. بر خلاف شيعيان كه صاحب ولايت مطلقه را حضرت على(عليه السلام) و صاحب ولايت مقيده را امام مهدى (عج) مى دانند.

اين اختلاف مير حيدر آملى از عرفاى نامى قرن هشتم و از شارحان نصوص را بر آن داشت تا در مقدمه شرح نصوص خود، در كتاب مستقلى به نام نص النصوص، به نقد نصوص بپردازد و از سه منظر عقل و نقل و كشف هر يك از مدعاهاى ابن عربى را رد كند و در مقام پاسخ گويى مفصل برآيد.

سال انتشار: 
10
شماره مجله: 
49
شماره صفحه: 
88

آل‌بحرالعلوم و نظام ولايى شيعه

آل‌بحرالعلوم و نظام ولايى شيعه

          محمدعلى ميرعلى1

 

چكيده

يكى از مهم‌ترين مسائل بنيادين اسلامى كه فقهاى شيعه همواره به آن دقت نظر داشته‌اند و آن را از زواياى متفاوت بررسى كرده‌اند، نظام ولايى شيعه است؛ زيرا نظام امت و امامت در زمره مسائل محورى و اصول اعتقادى شيعه قرار دارد. هرچند بنا به دلايلى در طول تاريخ حيات شيعه، پس از عصر غيبت تا انقلاب اسلامى هيچ‌گاه فقها تصدى زعامت مسلمانان را به عهده نداشتند، مباحث تئوريك نظريه ولايى در آثار مهم بسيارى از قدماى فقها و متأخرين، هرچند به گونه استطرادى وجود دارد. بررسى نظريات فقهى بزرگان فقها در اين‌باره از اين جهت حائز اهميت است كه ديدگاه آنان در مسائل گوناگونِ مطرح در باب ولايت، از قبيل قلمرو، منشأ مشروعيت، وظايف و اختياراتِ ولى فقيه روشن شود.

مقاله حاضر با رويكرد نظرى و تحليل اسنادى و با هدف تبيين ديدگاه مرحوم سيد آل‌بحرالعلوم درباره ولايت حاكم، با تكيه بر كتاب بلغة الفقيه نظريه ايشان درباره مسئله اساسى قلمرو ولايت و رهبرى در عصر حضور و غيبت مى‌باشد.

كليدواژه‌ها: ولايت، ولايت پيامبر(ص)، امام(ع) و فقيه، دايره ولايت، ولايت استقلالى، ولايت غيراستقلالى.

سال انتشار: 
18
شماره مجله: 
145
شماره صفحه: 
41

مشاركت سياسي در نظام مبتني بر ولايت مطلقه فقيه

مشاركت سياسي

در نظام مبتني بر ولايت مطلقه فقيه

محمّد فولادي1

چكيده

مشاركت سياسي براي هر نظام سياسي داراي آثار و پيامدهايي است: ثبات و كارآمدي هر نظام سياسي، همواره نيازمند تأييد و به رسميت شناختن آن از سوي مردم است؛ زيرا مردم، در همه نظام‏هاي سياسي نقش اول را در كارآمدي نظام خويش ايفا مي‏كنند. از منظر ديني نيز مردم در كارآمدي و فعليت يافتن قدرت مشروع و حاكميت ديني، نقش برجسته‏اي دارند. به راستي مشاركت سياسي به چه معناست، چه نوع فعاليت‏هايي مشاركت سياسي محسوب مي‏شود؟ آيا نظام‏هايي كه عالمان دين در آن صرفا ناظر هستند و از دور دستي در مسائل حكومتي دارند و تدبير سياست با نظارت كلي دين صورت مي‏گيرد، مي‏توانند نظام ديني تلقّي شوند؟ آيا نظام‏هاي ديني و نظام‏هايي كه تدبير امور سياسي و اجتماعي را تابعي از دين مي‏دانند، به ويژه نظام‏هاي ديني مبتني بر الگوي ولايت مطلقه فقيه، مي‏توانند نظام‏هاي مردم‏سالار باشند؟ مشاركت مردمي در اين نوع نظام‏ها چگونه تحقق مي‏پذيرد؟ اين مقال، در پي پاسخ به اين‏گونه سؤالات تدوين يافته است.

كليدواژه‏ها: مشاركت، مشاركت سياسي، ولايت مطلقه فقيه، حكومت ديني، تدبير ديني سياست، تدبير عقلاني دين.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
127
شماره صفحه: 
87

منشأ مشروعيت در جمهوري اسلامي ايران

منشأ مشروعيت در جمهوري اسلامي ايران

محمّدرضا باقرزاده

مقدّمه

مبحث مشروعيت از اساسي ترين مباحث نظري در نظام هاي سياسي است كه توسط افلاطون و ارسطو و پس از آنان توسط افرادي همچون سيسرو، آگوستين قديس، توماس آكوئيناس و ديگر انديشمندان مغرب زمين و نيز توسط متفكران بزرگي نظير فارابي، ابن رشد، غزّالي، ماوردي، ابن سينا و ديگر انديشمندان حوزه تفكر اسلامي و مشرق زمين مطرح شده است.

هر حكومت، دولت و نظام سياسي براي حدوث و بقاي خويش ناچار است از نظر ذهني در مخاطبان خود نسبت به اينكه مي تواند در امور عمومي و اجتماعي آنان تصرف كند موجه و مستحق جلوه نمايد. اينكه چرا و به چه دليل مردم بايد از فرامين و دستورات حاكمان و حكومت ها اطاعت كنند، سؤالي است كه بحث مشروعيت به دنبال پاسخ آن است.

سال انتشار: 
15
شماره مجله: 
102
شماره صفحه: 
59
محتوای تغذیه